STANOWISKO FUNDACJI RZECZNIK PRAW RODZICÓW
w sprawie nowych zasad żywienia dzieci w szkołach i przedszkolach
1 września 2026 r. placówki oświatowe prowadzące żywienie zbiorowe muszą zastosować nowe zasady. Fundacja nie sprzeciwia się zdrowszemu żywieniu dzieci, większej ilości warzyw, produktów strączkowych ani ograniczaniu żywności wysoko przetworzonej. Sprzeciw budzi sposób wprowadzania zmian – odgórny, szybki, bez konsultacji i bez odpowiedniego okresu adaptacji. Zmiana nawyków żywieniowych dzieci powinna następować stopniowo, z poszanowaniem rodzinnych tradycji i dotychczasowych przyzwyczajeń, przy realnym udziale rodziców, dyrektorów i nauczycieli.
Dlatego główny postulat Fundacji brzmi: zdrowsze żywienie – tak; odgórna rewolucja bez okresu adaptacji i rzeczywistych konsultacji – nie.
Fundacja uważa, że odebranie rodzicom realnego wyboru posiłku jest zbyt daleką ingerencją w odpowiedzialność rodzicielską i narusza standardy ochrony praw rodziców wynikający z art. 48 Konstytucji RP.
1. Jakie prawo się zmieniło i od kiedy?
Podstawą nowych obowiązków jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. Weszło w życie 1 września 2026 r. [1] To oznacza, że szkoły i przedszkola, które organizują żywienie zbiorowe muszą dostosować do nich jadłospisy.
Ministerstwo Zdrowia w oficjalnym komunikacie napisało wprost, że nowe przepisy mają promować zdrowe nawyki żywieniowe „z uwzględnieniem zasad diety planetarnej”. Resort nazwał roślinny obiad oparty na strączkach stałym elementem szkolnego menu od września 2026 r. [2]
2. Co konkretnie ma znaleźć się w jadłospisie?
Rozporządzenie przewiduje między innymi:
- co najmniej raz w tygodniu porcję ryby w ramach obiadu;
- co najmniej raz w tygodniu potrawę na bazie nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych;
- dwa razy w tygodniu porcję mięsa przygotowaną ze świeżego mięsa; a dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych – alternatywną potrawę roślinną w dni, w których podawana jest ryba lub mięso.
Przepisy ograniczają też potrawy smażone, zwiększają udział warzyw i owoców oraz wprowadzają wymagania dotyczące produktów pełnoziarnistych i zup na wywarach warzywnych. [1]
Zwracamy uwagę na wyraźną nierówność w nowych przepisach. Dziecko, które nie je produktów odzwierzęcych, ma zapewnioną alternatywę roślinną w dni, kiedy podawane jest mięso lub ryba. Tymczasem rodzic dziecka jedzącego produkty odzwierzęce nie ma takiego samego prawa do wyboru innego pełnowartościowego posiłku w dniu obowiązkowego obiadu roślinnego.To oznacza, że prawo wyboru działa tylko w jedną stronę.
3. Nagła zmiana jadłospisu szczególnie dotyka najmłodsze dzieci
U młodszych dzieci, a szczególnie dzieci neuroróżnorodnych, np. w spektrum autyzmu, duże znaczenie mają przewidywalność posiłków, znane smaki i konsystencje. Nagła zmiana jadłospisu może więc prowadzić do odrzucania nowych potraw, a w konsekwencji część dzieci nie zje posiłku i pozostanie głodna, a spędza w przedszkolu wiele godzin.
Nowe przepisy wprowadzają m.in. obowiązkową potrawę na bazie strączków bez produktów odzwierzęcych co najmniej raz w tygodniu oraz co najmniej dwie zupy na wywarze warzywnym. Takie zmiany powinny być wprowadzane stopniowo, z uwzględnieniem wieku dzieci, ich dotychczasowych nawyków i czasu potrzebnego na zaakceptowanie nowych smaków, a nie jako nagła zmiana modelu żywienia. Polska kuchnia i codzienne przyzwyczajenia żywieniowe wielu dzieci w dużej mierze opierają się na produktach odzwierzęcych.Takich nawyków nie da się skutecznie zmienić metodą „szokową”. Zmiana powinna mieć charakter ewolucyjny, a nie rewolucyjny.
4. Koszt ponoszą rodzice, a nie ministerstwo
Nie mówimy wyłącznie o kuchniach prowadzonych na miejscu przez kucharki w szkołach czy przedszkolach. W wielu placówkach żywienie zapewniają zewnętrzne firmy cateringowe, dla których istotnym czynnikiem jest koszt.
Najtańszym sposobem realizacji wymogu „bez produktów odzwierzęcych” mogą okazać się proste, mało wartościowe i niesmaczne dania – np. gotowe kotlety sojowe, duże ilości makaronu czy innych tanich produktów skrobiowych z prostym sosem.
Do Fundacji docierają już sygnały od rodziców o wzroście cen posiłków oraz większej ilości jedzenia pozostawianego przez dzieci. Ministerstwo wprowadza nowe standardy, ale ich finansowe i jakościowe skutki ponoszą przede wszystkim rodzice i dzieci
5. Marnowanie żywności a rzeczywisty koszt ekologiczny.
Jeżeli uzasadnieniem zmian jest troska o planetę, trzeba uwzględnić pełny bilans środowiskowy. Produkcja warzyw i innych produktów roślinnych również wymaga wody, energii, transportu i innych zasobów.
Najważniejszy jest jednak problem marnowania żywności. Jeżeli nowe posiłki nie będą akceptowane przez dzieci, duża część jedzenia trafi do kosza. Trudno uznać za rozwiązanie ekologiczny system, który prowadzi do zwiększenia skali marnowania żywności.
6. „Kotlet roślinny” nie jest informacją o składzie.
Rodzic nie powinien dostawać wyłącznie nazwy dania. „Kotlet roślinny”, „pasztet roślinny” czy „parówka roślinna” mogą oznaczać prostą potrawę z soczewicy lub fasoli, ale mogą też oznaczać produkt z długą listą składników i dodatków technologicznych.
Rodzic musi mieć możliwość sprawdzenia, czego faktycznie użyto. Dlatego domagamy się pełnego składu każdej potrawy i każdego gotowego produktu, informacji o dodatkach technologicznych, użytych zamiennikach i stopniu przetworzenia – przed podaniem jedzenia dziecku.
7. Dieta planetarna to nie tylko polityka środowiskowa, to również ideologia.
Ministerstwo samo odwołuje się do „diety planetarnej”, która łączy żywienie ze zdrowiem, klimatem i środowiskiem. Rodzice mają prawo wiedzieć, że nowe zasady realizują także cele środowiskowe, a nie wyłącznie zdrowotne. Państwo nie powinno prowadzić polityki klimatycznej na talerzu przedszkolaka kosztem prawa rodziny do rozsądnego wyboru. Zdrowie ma być pierwszym kryterium żywienia dziecka, a nie narzędziem do realizacji szerszej agendy społecznej czy środowiskowej.
8. Konsultacje
Zabrakło rzeczywistych konsultacji z rodzicami i społecznością szkolną. Rodzice zostali w praktyce zaskoczeni zmianą na początku roku szkolnego. Ministerstwo powinno aktywnie dotrzeć do rodziców dzieci w różnym wieku, rad rodziców, dyrektorów, nauczycieli szkół i przedszkoli, samorządów i dietetyków pracujących w placówkach.
9. Zdrowie dzieci wymaga rzetelnych podstaw, a nie ideologicznych założeń
Państwo nie powinno prowadzić polityki klimatycznej na talerzu przedszkolaka kosztem prawa rodziny do rozsądnego wyboru posiłku. Zdrowie ma być pierwszym kryterium żywienia dziecka, a nie narzędziem do realizacji szerszej agendy społecznej czy środowiskowej.
Kto-zabiegalŹródła i dokumenty
Poniższe źródła pozwalają rodzicom samodzielnie sprawdzić przepisy i publiczne stanowiska przywołane w tekście.
[1] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 197. https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/197/ogl
[2] Ministerstwo Zdrowia, komunikat z 25 lutego 2026 r. o nowych zasadach żywienia i diecie planetarnej. https://www.gov.pl/web/zdrowie/minister-zdrowia-podpisal-nowe-rozporzadzenie-w-sprawie-zywienia-dzieci-i-mlodziezy-w-szkolach-i-przedszkolach2
[3] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – art. 48 ust. 1. https://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/polski/kon1.htm
[4] Petycja „Roślinna Szkoła” przekazana Ministerstwu Zdrowia 4 października 2024 r. wraz z projektem nowelizacji. https://bezpiecznazywnosc.org/wp-content/uploads/2024/11/Roslinna-Szkola-petycja-przekazana-do-Ministerstwa-Zdrowia-w-dniu-4.10-Roslinna-Szkola.pdf
[5] Green REV Institute – publiczna informacja o programie „Roślinna Szkoła” i działaniach na rzecz zmiany prawa. https://greenrev.org/
[6] Fundacja ProVeg, stanowisko do projektu rozporządzenia z 16 czerwca 2025 r., opublikowane 18 lipca 2025 r.. https://proveg.prowly.com/414610-stanowisko-fundacji-proveg-w-sprawie-projektu-rozporzadzenia-sklepikowego-ministerstwa-zdrowia-z-dnia-16-czerwca-2025
[7] Rzecznik Praw Dziecka, „Młodzi ludzie chcą odżywiać się zdrowo”, 17 lipca 2025 r.. https://brpd.gov.pl/2025/07/17/mlodzi-ludzie-chca-odzywiac-sie-zdrowo/
[8] Rzecznik Praw Dziecka, „Żywność w placówkach oświatowych. Dzieci powinny mieć wybór”, 18 lipca 2025 r.. https://brpd.gov.pl/2025/07/18/zywnosc-w-placowkach-oswiatowych-dzieci-powinny-miec-wybor/
ZACHĘCAMY RODZICÓW DO KIEROWANIA PYTAŃ DO MINISTERSTWA EDUKACJI NARODOWEJ ORAZ MINISTERSTWA ZDROWIA. PONIŻEJ ZNAJDUJĄ SIĘ GOTOWE SZABLONY PYTAŃ ORAZ INFORMACJI GDZIE MOŻNA JE WYSŁAĆ
